«رویای نیمهشب»؛ سودای بازگشت تلویزیون به روزهای اوج
نگار امیری: سریال تلویزیونی «رویای نیمهشب» نوشته سیدحسین امیرجهانی که براساس اقتباسی آزاد از رمان «رویای نیمهشب» به نویسندگی مظفر سالاری با کارگردانی حسن آخوندپور این شبها از شبکه 3 سیما میزبان مخاطبان است، از همان ابتدا بر شانههای متنی شناختهشده و پرفروش ایستاده است؛ اثری که پیش از ورود به قاب تلویزیون، در قالب رمان جایگاه خود را در سبد مطالعه مخاطبان تثبیت کرده بود.
رمان «رویای نیمهشب» به قلم مظفر سالاری، داستانی تاریخی و عاشقانه را در بستر سده هشتم هجری در شهر حله روایت میکند. ریشه این داستان به ماجرای تشرف ابوراجح حمامی در جلد دوم کتاب «عبقری الحسان» بازمیگردد. نسخه اولیه این رمان در سال ۱۳۸۳ با عنوان «نیمهشبی در حله» توسط بوستان کتاب قم منتشر شد و سپس در سال ۱۳۹۵ با ویرایشی تازه از سوی انتشارات کتابستان معرفت به چاپ رسید که با استقبال گسترده مخاطبان بیش از صد نوبت چاپ را پشت سر گذاشت.
این اثر که نامزدی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران و برگزیده شدن در کتاب سال ولایت را در کارنامه دارد، مورد توجه نشریات حوزه کودک و نوجوان مانند «سلام بچهها» و «پوپک» نیز قرار گرفته و نسخه صوتی آن نیز با صدای مهبد قناعتپیشه توسط آوانامه منتشر شده است.
مظفر سالاری، نویسنده رمان، پیش از این در گفتوگویی درباره ویژگیهای اثر خود اشاره کرده بود که در این داستان تلاش داشته تا مفاهیم عمیق اعتقادی را در قالب کششهای داستانی و عاطفی به مخاطب ارائه کند و سیدعلی خامنهای، رهبر شهید ایران نیز درباره این کتاب گفته بود: «رویای نیمهشب کار اصولی و خیلی خوبی است.»
و اما در بررسی لایههای اقتباسی «رویای نیمهشب» در قاب تصویر باید به مفهوم اقتباس آزاد که توسط سیدحسین امیرجهانی نویسنده و حسن آخوندپور کارگردان پیاده شده، توجه ویژهای داشت.
در اقتباس آزاد، انتقال موبهمو شخصیتها و روایتها الزامی نیست اما چون متن اصلی شناختهشده است، میزان حرکت سریال بر اساس آن سنجیده میشود.
در قسمتهای نخست سریال «رویای نیمه شب» تغییر نام برخی شخصیتها و افزوده شدن کاراکترهایی چون سوبیتای، ماتیکان، میکائیل، صوفیا، عطیه، غزاله و صائمه نشاندهنده همین رویکرد اقتباسی است.
رویکردی که سیدحسین امیرجهانی، نویسنده فیلمنامه در گفتگویی آن را اینگونه توصیف میکند: « شاید برای قضاوت درباره تفاوتهای سریال با کتاب زود باشد، اما واقعیت این است که میان ادبیات داستانی و ادبیات نمایشی تفاوت زیادی وجود دارد. تلاش کردم رگههای اصلی کتاب حفظ شود، اما در نهایت قصه خودم را روایت کنم. از همان ابتدا نیز پیشنهاد من، ساخت یک اقتباس آزاد بود، نه اقتباسی کاملاً وفادار.»
او ادامه میدهد: «بسیاری از شخصیتهایی که در سریال حضور دارند، اساساً در کتاب وجود ندارند و با حفظ رگههای طلایی رمان، سریال مسیرهای متفاوت، جذاب و پرتعلیق خودش را طی میکند.»
به گفته این فیلمنامهنویس اختلاف شیعه و سنی محور اصلی قصه نیست و هدف، روایت قصهای انسانی بر پایه اشتراکات مذهبی است.
تبدیل کلمه به تصویر همواره چالشهای تفسیری خاص خود را به همراه دارد؛ جایی که ارائه یک تفسیر واحد از متن از طریق بازیگرانی چون بهاره افشاری، حسن معجونی و روزبه حصاری شکل میگیرد و افزودن خردهروایتها برای ایجاد کشش دراماتیک در طول ۲۴ قسمت، چالش وفاداری به روح اثر را پررنگتر میکند.
باید توجه داشت که پیش از این در اقتباس ادبی نمونههای موفقی چون «داییجان ناپلئون» به قلم ایرج پزشکزاد و «قصههای مجید» اثر هوشنگ مرادی کرمانی به تصویر کشیده شدهاند که ثابت کردهاند در صورت وفاداری به روح اثر و درک صحیح اقتباس، نه تنها میتوان رضایت مخاطبان عام را جلب کرد، بلکه میتوان ماندگاری اثر را در حافظه جمعی تضمین کرد.
حالا «رویای نیمهشب» در شرایطی متفاوت و در رقابت با مدیومهای تازه، بار دیگر این آزمون دشوار را پیش روی سازندگان قرار داده است تا مشخص شود آیا تجربه تاریخی تلویزیون در تبدیل کلمه به تصویر، در این پروژه نیز تکرار خواهد شد یا خیر...
البته، سابقه کارگردانی حسن آخوندپور با سریال «عشق کوفی» که تجربهای مشابه را نه در اقتباس بلکه در پیوند نگاه عاشقانه در حاشیه واقعه کربلا پشت سرگذاشته و مخاطب را با خود همراه کرده است، شاید نویدبخش سرانجامی نیک برای سریال «رویای نیمه شب» هم باشد. باید دید این کارگردان در سریال جدید خود تا کجا موفق خواهد شد، تماشاگران را پای قاب تصویر سیما بنشاند.
تا اینجای کار که واکنشهای اولیه مخاطبان به قسمتهای آغازین سریال متفاوت بوده است در حدی که با توجه به قسمت اول مقایسههای بصری میان برخی سکانسهای سریال با فیلم سینمایی «سنتشکن / Divergent» به کارگردانی نیل برگر صورت گرفت. هنوز بازتاب مستند و گستردهای درباره جزئیات دیگر قسمتهای پخش شده این سریال دیده نشده است اما میتوان انتظار داشت در ادامه نیز با توجه به مفهوم و ساختار روایی داستان باز هم شاهد صحنههای نبرد و واکنش مقایسهای آن با دیگر آثار سینمایی یا تلویزیونی باشیم.
آنچه مشخص است، صرفا با توجه به تعداد قسمتهای پخش شده سریال، پیشینه رمان، حضور بازیگران سرشناس و داستان عاشقانه که به عنوان عنصر تکرارشوندهی تولیدات تصویری در سالهای اخیر جای خود را میان مخاطبان باز کرده است؛ نمیتوان موفقیت یا عدم موفقیت کار را پیشبینی کرد اما به نظر میرسد، صداوسیما با تولید این پروژه تاریخی و مذهبی با استفاده از چهرههای شناختهشده و داستانی عاشقانه تلاش کرده است در رقابت با پلتفرمهای شبکه نمایش خانگی، بخشی از مخاطبان خود را بازیابی کند.
در میان فهرست بلندبالای بازیگران این اثر، نقشآفرینی بهاره افشاری، حسن معجونی و نادر سلیمانی بیش از سایرین مورد توجه مخاطبان قرار گرفته است. بازگشت بهاره افشاری به قاب سیما پس از مدتها دوری از سریالهای تلویزیونی، از همان روزهای نخست خبرساز شده و انتظار تماشاگران را برای مشاهده جنس متفاوتی از بازی او در یک فضای تاریخی دوچندان کرده است.
در کنار او، حضور حسن معجونی و نادر سلیمانی نیز که هر یک با پیشینهای پربار در تئاتر و سینما به این پروژه پیوستهاند، کنجکاوی مخاطبان را برانگیخته است. نظرات اولیه در فضای مجازی و بازخوردهای مخاطبان نشان میدهد که تماشاگران، ترکیب این بازیگران با سبکهای متفاوت در یک درام تاریخی را به فال نیک گرفتهاند.
در هر حال یکی از نکات قابل اتکای این اثر ترکیب بازیگران است که میتوان آن را حرکتی هوشمندانه از طرف تیم تولید برای ارتقای کیفی سطح بازیها و ایجاد تمایز در شخصیتپردازیها دانست و برگ برندهای که باید دید در قسمتهای آتی میتواند در تثبیت مخاطبان تلویزیون موثر باشد یا نه.
با این نگاه سریال «رویای نیمه شب» را میتوان آزمون مرجعیت تلویزیون در جذب مخاطب عام و همزمان جلب رضایت نخبگان ادبی در نظر داشت. آزمونی که باید منتظر نتیجه نهایی آن باشیم.
سعید شریف، بهاره افشاری، روزبه حصاری، محسن قصابیان، حسن معجونی، نادر سلیمانی، آیدا ماهیانی، سوگل طهماسبی، نسیم ادبی، مهلقا باقری، پیام احمدینیا، کاظم هژیرآزاد، حبیب دهقاننسب، مرتضی ضرابی، اشکان دلاوری، حمیدرضا محمدی، سوزانا آلویز، هادی طرار، عباس شجاع و مژگان اخلاقی تنها تعدادی از بازیگرانی هستند که در این اثر به ایفای نقش میپردازند.
مجموعه تلویزیونی «رویای نیمهشب» به کارگردانی حسن آخوندپور و تهیهکنندگی سعید سعدی، محصول سازمان هنری رسانهای اوج است که از پنجم مرداد ماه در ۲۴ قسمت تولید شده و هر شب ساعت ۲۰:۳۰ روی آنتن شبکه سه سیما میرود.
