آیا میتوان با I M D b فیلم را قضا وت کرد؟
به گزارش سینما رسانه، امروز کافی است نام یک فیلم را جستوجو کنیم تا یکی از نخستین چیزهایی که میبینیم، امتیاز IMDb آن باشد. برای بسیاری از مخاطبان، همین عدد میتواند تعیین کند که فیلم ارزش تماشا دارد یا نه.
این اتفاق بهخودیخود عجیب نیست. سینما یک هنر کاملاً سلیقهای است و مخاطب پیش از تماشای یک فیلم معمولاً دنبال یک نشانه ساده میگردد؛ چیزی که بتواند در چند ثانیه به او بگوید با چه اثری طرف است. معیار IMDb دقیقاً چنین چیزی ارائه میکند: یک عدد بین یک تا ۱۰ که از رأی کاربران به دست میآید. اما مشکل از جایی شروع میشود که این عدد را با حکم قطعی درباره کیفیت هنری فیلم اشتباه بگیریم.
خود IMDb نیز چنین ادعایی ندارد. این پایگاه در توضیحات رسمی خود تأکید میکند که امتیازش بازتاب دیدگاه کاربران IMDb است و نباید آن را یک داوری مطلق درباره خوب یا بد بودن یک اثر دانست. حتی خود این شرکت توصیه میکند هنگام ارزیابی یک فیلم، تعداد رأیها و زمان ثبت آنها و دیگر اطلاعات موجود را نیز در نظر بگیریم. در این گزارش به اهمیت امتیاز IMDb برای بررسی کیفیت یک فیلم میپردازیم.
سایت IMDb اصلاً چگونه به فیلمها امتیاز میدهد؟
امتیازی که در صفحه اصلی یک فیلم میبینیم، میانگین حسابی ساده تمام رأیها نیست. این سایت اعلام کرده که امتیاز نمایشدادهشده یک میانگین وزنی است. یعنی همه رأیها در سیستم ثبت میشوند، اما تأثیر همه آنها بر عدد نهایی یکسان نیست. سایت IMDb همچنین میگوید در صورت مشاهده الگوهای غیرعادی رأیدهی، ممکن است از محاسبات متفاوتی برای حفظ اعتبار امتیاز استفاده کند. جزئیات دقیق این فرمول نیز عمداً منتشر نمیشود تا امکان سوءاستفاده از سیستم کاهش پیدا کند.
بنابراین اگر یک فیلم ۹ از ۱۰ گرفته باشد، نمیتوانیم صرفاً تعداد رأیها را جمع کنیم و بر تعداد کاربران تقسیم کنیم و انتظار داشته باشیم دقیقاً به همان عدد برسیم. این موضوع برای یک دلیل مهم طراحی شده است: جلوگیری از دستکاری امتیازها.
فرض کنید گروه بزرگی از کاربران تصمیم بگیرند همزمان به یک فیلم نمره ۱۰ بدهند تا جایگاه آن را بالا ببرند؛ یا برعکس، گروهی بخواهند با رأیهای بسیار پایین امتیاز فیلمی را تخریب کنند. IMDb میگوید سیستم وزندهی آن برای مقابله با چنین رفتارهایی طراحی شده است.
پس چرا امتیاز فیلمها تغییر میکند؟
حتماً دیدهاید فیلمی در روزهای نخست انتشار با امتیاز بسیار بالا ظاهر میشود و چند هفته یا چند ماه بعد، عدد آن پایینتر میآید. این اتفاق لزوماً به معنای افت کیفیت فیلم نیست.
خود IMDb توضیح میدهد که رأیهای اولیه معمولاً از سوی افرادی ثبت میشوند که بیش از دیگران برای دیدن آن اثر هیجان دارند؛ طرفداران یک مجموعه، مخاطبان یک ژانر یا افرادی که فیلم را در نخستین نمایشها دیدهاند.
بعدتر، فیلم به دست مخاطبان گستردهتری میرسد؛ افرادی که الزاماً طرفدار فیلم یا ژانر آن نیستند و ممکن است نظر متفاوتی داشته باشند. به همین دلیل امتیاز اولیه میتواند در طول زمان تغییر کند.
این مسئله یک درس مهم برای مخاطب دارد: امتیاز یک فیلم در روز اول، لزوماً امتیاز نهایی آن نیست. بنابراین اگر فیلمی تازه منتشر شده و با امتیاز ۹.۲ در IMDb دیده میشود، نباید بلافاصله آن را با فیلمی مقایسه کرد که سالهاست هزاران یا میلیونها رأی جمع کرده است.
تعداد رأیها مهمتر از چیزی است که فکر میکنیم
دو فیلم را تصور کنید: فیلم اول: امتیاز ۸.۹ با ۵۰۰ رأی فیلم دوم: امتیاز ۸.۳ با ۸۰۰ هزار رأی
آیا فیلم اول حتماً بهتر است؟ نه.
سایت IMDb نیز صراحتاً میگوید هنگام قضاوت درباره یک امتیاز، تعداد رأیها اهمیت دارد. یک امتیاز حاصل از صدها هزار رأی معمولاً اطلاعات متفاوتی از امتیازی دارد که از چند ده یا چند صد رأی به دست آمده است.
این همان جایی است که «عدد» به تنهایی گمراهکننده میشود. امتیاز ۸.۹ بدون دانستن حجم نمونه، اطلاعات کاملی به ما نمیدهد.
سایت IMDb منتقدان را وارد امتیاز فیلم نمیکند
یکی از نکات مهمی که بسیاری از کاربران نمیدانند این است که امتیاز IMDb بر اساس نظر منتقدان حرفهای محاسبه نمیشود.
پایگاه IMDb در FAQ رسمی خود میگوید امتیاز نهایی فیلم بر اساس رأی کاربران IMDb ساخته میشود و نقدهای منتشرشده در رسانهها یا امتیاز منتقدان در محاسبه آن دخالت داده نمیشوند. در عوض، IMDb میتواند در صفحه فیلم، اطلاعاتی مانند امتیاز Metacritic و لینک نقدهای حرفهای را در اختیار کاربر قرار دهد.
این تفاوت بسیار مهم است. فرض کنید یک فیلم نزد منتقدان تحسین شده اما کاربران IMDb به آن امتیاز متوسطی دادهاند. در این شرایط نمیتوان گفت IMDb اشتباه کرده است.
معیار IMDb اساساً به سؤال دیگری جواب میدهد: کاربران IMDb درباره این فیلم چه نظری دارند؟
نه اینکه: منتقدان حرفهای درباره ارزش هنری این فیلم چه نظری دارند؟
پس IMDb بهتر است یا نظر منتقدان؟
هیچ پاسخ مطلقی وجود ندارد. امتیاز کاربران و نظر منتقدان، دو نوع اطلاعات متفاوتاند. منتقد سینما ممکن است ساختار روایت، میزانسن، فیلمبرداری، تدوین، بازیها، فیلمنامه، زمینه تاریخی و جایگاه فیلم در تاریخ سینما را بررسی کند.
اما کاربر عادی ممکن است اساساً سؤال دیگری داشته باشد: «آیا از دیدن این فیلم لذت بردم؟» هر دو نظر ارزشمندند، اما یک چیز نیستند.
به همین دلیل، مقایسه مستقیم IMDb با Rotten Tomatoes یا Metacritic نیز همیشه درست نیست؛ چون اساساً دارند دو نوع متفاوت از واکنش به فیلم را اندازهگیری میکنند.
آیا IMDb واقعاً سلیقه مردم را نشان میدهد؟
تا حد زیادی، بله؛ اما با یک تبصره مهم. عدد IMDb نشان دهنده سلیقه تمام مردم جهان نیست!
کاربرانی که در IMDb رأی میدهند، یک جامعه مشخص از مخاطبان این پلتفرم هستند. بنابراین امتیاز ۸ یک فیلم را باید بهعنوان تصویری از نظر کاربران IMDb فهمید، نه رأیگیری رسمی از تمام تماشاگران سینما در جهان.
پژوهشهای دانشگاهی نیز سالهاست دادههای IMDb را بهعنوان یک منبع مهم برای مطالعه رفتار مخاطبان و اقتصاد سینما بررسی کردهاند. برای نمونه، یک مطالعه دانشگاهی درباره دادههای رأیدهی IMDb نشان داد تعداد رأیهای یک فیلم با شاخصهایی مانند بودجه و فروش آن ارتباط دارد، اما تعداد رأیها الزاماً با میانگین امتیاز فیلم همبستگی ندارد. این یافته جالب است، چون نشان میدهد محبوبیت و میزان دیدهشدن یک فیلم با کیفیت ادراکشده آن یکسان نیست.
به زبان سادهتر:
ممکن است فیلمی بسیار مشهور باشد، میلیونها نفر درباره آن رأی بدهند و در عین حال امتیاز متوسطی داشته باشد.
و برعکس، فیلمی کمتر شناختهشده ممکن است نزد گروه کوچکتری از مخاطبان امتیاز بسیار بالایی بگیرد.
چرا بعضی فیلمها با وجود نقدهای عالی، IMDb متوسطی دارند؟
چون منتقد و مخاطب الزاماً دنبال یک چیز نیستند. فیلمی ممکن است از نظر سینمایی بسیار پیچیده، تجربی یا نوآورانه باشد اما برای مخاطب عمومی سرگرمکننده نباشد.
در طرف مقابل، فیلمی ممکن است از نظر منتقدان اثر متوسطی باشد اما مخاطبان از تماشای آن لذت ببرند و امتیاز بالایی به آن بدهند. این اختلاف نه نشانه شکست IMDb است و نه نشانه اشتباه منتقدان. اتفاقاً همین اختلاف میتواند بسیار جذاب باشد. گاهی شکاف میان نظر منتقدان و کاربران، درباره خود فیلم بیشتر از یک امتیاز واحد به ما اطلاعات میدهد.
داستان Top 250 کمی متفاوت است
اگر تصور میکنید فهرست IMDb Top 250 صرفاً فهرستی از ۲۵۰ فیلم با بالاترین میانگین امتیاز است، اشتباه میکنید. سایت IMDb برای رتبهبندی Top 250 از یک فرمول آماری بیزی استفاده میکند که تعداد رأیهای فیلم و میانگین امتیاز آن را همزمان در نظر میگیرد.
در نتیجه، فیلمی که امتیاز بسیار بالایی دارد اما تعداد رأیهایش کم است، نمیتواند بهسادگی فیلمی با سابقه رأیدهی بسیار گسترده را کنار بزند. IMDb در توضیحات رسمی خود اعلام کرده که برای حضور در این فهرست، حداقل تعداد مشخصی رأی لازم است و فقط رأیهای «رأیدهندگان منظم» در رتبهبندی Top 250 لحاظ میشوند؛ معیار دقیق تشخیص این کاربران نیز عمومی نیست. این یعنی Top 250 نیز صرفاً یک جدول ساده از میانگین نمرات نیست.
پس چرا بعضی فیلمهای محبوب در Top 250 نیستند؟
این یکی از پرسشهای همیشگی کاربران IMDb است. ممکن است فیلمی میانگین خام بسیار بالایی داشته باشد اما در Top 250 دیده نشود.
دلیلش این است که IMDb برای این فهرست فقط به میانگین نگاه نمیکند و معیارهای دیگری مانند تعداد رأی و نوع رأیدهندگان را نیز وارد محاسبه میکند. خود IMDb تأکید کرده که حتی فیلمی با میانگین بسیار بالا ممکن است به دلیل نداشتن شرایط لازم در فهرست Top 250 قرار نگیرد.
بنابراین Top 250 را نباید با «۲۵۰ فیلمی که بالاترین عدد را گرفتهان بهترین هستند و جز این فیلم دیگری خوب نیست» اشتباه گرفت.
بزرگترین ایراد IMDb چیست؟
شاید بزرگترین مشکل این باشد که ما انسانها عاشق تبدیل چیزهای پیچیده به عدد هستیم. سینما اما بهسادگی قابل تبدیل به یک عدد نیست.
چطور میتوان ارزش فیلمی مثل «2001: A Space Odyssey» را با یک عدد توضیح داد؟ یا اهمیت تاریخی «Citizen Kane» را؟ آیا فیلمی که از نظر فیلمنامه ضعیف است اما در زبان بصری سینما انقلابی ایجاد کرده، باید صرفاً به خاطر لذت عمومی مخاطبان رتبهبندی شود؟
اینجا محدودیت هر سیستم امتیازدهی مشخص میشود. خود IMDb هم این محدودیت را میپذیرد. این شرکت در FAQ رسمی خود میگوید امتیازش یک ابزار ساده برای جمعبندی نظر کاربران است و در نهایت، قضاوت درباره ارزش یک اثر هنری بر عهده خود مخاطب است.
پس IMDb را کنار نگذاریم؛ درست از آن استفاده کنیم
عدد IMDb یکی از کاربردیترین ابزارهای موجود برای شناخت واکنش عمومی به فیلمهاست. اما مشکل زمانی ایجاد میشود که از آن چیزی بخواهیم که برای انجامش طراحی نشده است.
اگر میخواهیم بدانیم یک فیلم در میان کاربران چقدر محبوب است، IMDb اطلاعات بسیار مفیدی دارد. اگر میخواهیم بدانیم منتقدان چه نظری دارند، باید سراغ منابع تخصصی و شاخصهایی مانند Metacritic و Rotten Tomatoes برویم.
اگر میخواهیم اهمیت تاریخی یک فیلم را بفهمیم، باید سراغ تاریخ سینما، پژوهشهای دانشگاهی و نوشتههای منتقدان برویم. و اگر میخواهیم بدانیم خودمان یک فیلم را دوست داریم یا نه، در نهایت هیچ امتیازی نمیتواند جای تماشای فیلم را بگیرد.
سایت IMDb آینه سینما یا قاضی سینما؟
شاید بهترین تعریف برای IMDb این باشد که آن را آینهای از سلیقه بخشی از مخاطبان سینما بدانیم، نه قاضی نهایی سینما. عدد IMDb میتواند یک نقطه شروع فوقالعاده باشد؛ اما نباید نقطه پایان باشد.
امتیاز بالا میتواند بگوید تعداد زیادی از کاربران IMDb یک فیلم را دوست داشتهاند. تعداد بالای رأی میتواند نشان دهد فیلم توجه گستردهای جلب کرده است. تغییر امتیاز در طول زمان میتواند تصویری از تغییر واکنش مخاطبان ارائه دهد.
اما هیچکدام نمیتوانند یک حقیقت ساده را تغییر دهند، هیچ فرمولی نمیتواند بهتنهایی تعیین کند یک فیلم «خوب» است یا «بد».
سینما برخلاف مسابقه فوتبال نیست که بتوانیم با یک عدد برنده را مشخص کنیم. ممکن است فیلمی با امتیاز ۷.۲ چیزی به ما بدهد که فیلمی با امتیاز ۹ نمیتواند؛ ممکن است فیلمی در زمان اکرانش شکست بخورد و سالها بعد ارزش واقعیاش کشف شود؛ و ممکن است فیلمی با امتیاز بسیار بالا، اصلاً با سلیقه ما جور نباشد.
شاید بهترین استفاده از IMDb همین باشد، قبل از تماشای فیلم به عدد نگاه کنیم، اما بعد از تماشای فیلم اجازه بدهیم خود فیلم درباره خودش حرف بزند.
پس درنتیجه IMDb ابزار بدی برای سنجش فیلمها نیست؛ اتفاقاً یکی از مفیدترین ابزارهای موجود برای شناخت نظر کاربران است. مشکل از جایی شروع میشود که امتیاز IMDb را با حقیقت مطلق درباره کیفیت هنری یک فیلم اشتباه بگیریم.
یک عدد میتواند نظر میلیونها نفر را خلاصه کند؛ اما نمیتواند تمام چیزی را که در یک فیلم وجود دارد، توضیح دهد و خلاصه اینکه خود شما بهترین قاضی برای سنجش یک فیلم هستید و تا خودتون فیلم رو ندیدید و لذت نبردید انتظار نداشته باشید که یک فیلم با عدد IMDB بالا حتما برای شما لذت بخش باشد.
